Haberler
Moderator
İSMAİL ŞAHİN / İSTANBUL - ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı ve İran’ın da balistik füzeler ve kamikaze dronlarla karşılık verdiği Orta Doğu’daki savaş 32’nci gününe girerken, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması nedeniyle patlak veren enerji krizi Husiler’in çatışmalara dahil olması ve bölgeye daha fazla ABD askerinin gönderilmesiyle daha kötü bir hal almaya başladı. Haftaya yüzde 3.7 yükselişle başlayan Brent petrol varil 116.75 dolara çıktı. Brent petrol gün içinde 114 dolarda dengelenirken petrol fiyatlarının savaşın başladığı günden bu yana yüzde 50’den fazla artması ülkeleri çeşitli önlemler almaya itti.
200 dolar uyarısı!
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yayımladığı acil eylem planında yakıt tüketimini düşürmek için uzaktan çalışma modeline geçilmesini, hız limitlerinin düşürülmesini ve büyükşehirlerde tek-çift plaka uygulamasını önerdi.
Uzmanlar krizin devam etmesi durumunda petrol fiyatlarının 200 dolara ulaşabileceği uyarısında bulunurken petrolün yükselmesine karşı son önlem alan ülke Avustralya oldu. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, litre başına 52 cent olan akaryakıt vergisinin üç ay süreyle yarıya indirileceğini açıkladı. Bu adım hükümete 1.75 milyar dolar (2.55 milyar Avustralya doları) maliyet getirecek. Avustralya’nın iki eyaletinde re yakıt maliyetleri ve tedarik riskleri sebebiyle toplu taşıma hizmetlerinin ücretsiz olacağı duyuruldu.
İşte petrol krizine karşı ülke ülke önlemler:
TÜRKİYE’DE EŞELMOBİL SİSTEMİ
Türkiye’de 5 Mart’ta hayata geçen eşel mobil sistemi kapmasında petrol ürünlerinin fiyatı yükseldiğinde artış tutarının yüzde 75’ine kadar ÖTV’si indirilmeye başlandı. 2 Mart’taki petrol fiyatlarının baz alındığı sistemde akaryakıtta yaşanan 10 liralık artışın sadece 2.5 lirası vatandaşa yansıtılmaya başlandı.
AVUSTRALYA VERGİYİ İNDİRDİ
Avustralya hükümeti, Orta Doğu’daki gerilimin akaryakıt fiyatlarını artırması nedeniyle yakıt vergisini geçici olarak yarı yarıya düşürme kararı aldığını duyurdu. Başbakan Anthony Albanese, “Yakıt vergisini üç ay boyunca yarıya indiriyoruz, böylece depoyu doldururken daha az ödeyeceksiniz” açıklaması yaptı. Albanese, ülkede benzin ve dizel fiyatlarını 30 Haziran’a kadar düşük tutmayı hedeflediklerini kaydetti. Ayrıca 13 Mart’ta acil durum stokundan 6 günlük petrol ve 5 günlük dizel rezervleri serbest bırakılmıştı.
AB KOORDİNELİ ÇALIŞIYOR
Avrupa Birliği (AB) artan petrol fiyatları karşısında üye ülkelerle koordineli önlemleri devreye almaya başladı. İlk etapta Fransa ve İtalya elektrik ve gaz faturalarına üst sınır getirdi. Kamu binalarında ısıtma/soğutma limitleri düşürüldü. Reklam ve vitrin ışıkları gece kapatılmaya başlandı. Sanayide kademeli gaz kesintisi senaryoları hazırlanırken ABD’den alternatif LNG ithalatı artırıldı.
ALMANYA KÖMÜRE DÖNÜYOR
Petrol fiyatlarının yükselmesinden en çok etkilenen Avrupa ülkesi konumundaki Almanyanükleer ve kömür santrallerini yeniden devreye alma planları yapıyor. Ülkede ayrıca toplu taşımayı teşvik için biletlerin ucuzlatılması ve sorunlu enerjitasarrufları gündemde.
ABD REZERVLERİ AÇTI
Savaş öncesinde 2 doların altında olan benzinin galon fiyatı ABD’de 4 doları aştı. ABD yönetiminin müdahalesi Stratejik Petrol Rezervi üzerinden gerçekleşti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 ülkenin enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerinden koordineli şekilde 400 milyon varil petrol ve rafine ürünü piyasaya sürme kararının bir parçası olarak ABD Enerji Bakanlığı 11 Mart’ta Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon varil petrolün piyasaya sürdü.
İNGİLTERE’DE FATURALARA DESTEK
İngiliz hükümeti artan enerji maliyetleri yüzünden hanelere doğrudan enerji faturası desteği başlattı. Enerji şirketlerine yüzde 25 “kriz kaynaklı ekstra kâr vergisi” (windfall tax) getirildi.
ÇİN ÇIKAR YOL ARIYOR
Petrole en bağımlı ülke konumunda olan ve üretim kapasitesinin düşmesiyle bütün dünyayı da sarsma potansiyeli bulunan Çin, ithal ettiği petrolün yüzde 60’ını Hürmüz Boğazı’ndan geçiriyordu. Çin hükümeti her ne kadar çatışma ortamında da gemilerini Hürmüz’den geçirmeye devam etse de ülke içinde akaryakıt fiyatlarına kontrol mekanizması getirildi.
HİNDİSTAN RUSYA’NIN KAPISINI ÇALDI
Hürmüz’ün kapatılmasından en büyük zararı gören Hindistan, akaryakıt vergilerini düşürürken Rusya’dan indirimli petrol alımını artırdı. Ayrıca ABD’nin izniyle İran’dan çıkartılan ve uluslararası sularda olan tankerlerden de petrol alımına başladı.
ÜRDÜN’DE KLİMA YASAĞI
Ürdün hükümeti, savaşın ekonomik etkileriyle mücadele etmek amacıyla bakanlıklarda ve kamu binalarında klima kullanımını yasakladı. Klima yasağının yanı sıra; resmi heyetlerin uluslararası seyahatlerine ve yabancı heyetlerin ağırlanmasına iki aylıkduraklatma getirildi. Ayrıca resmi araçkullanımı da kısıtlandı.
MISIR GAZI KISMA PEŞİNDE
Mısır da artan petrol ve doğalgaz fiyatları yüzünden benzer şekilde enerji kullanımını azaltma planları yapmaya başladı. Mısır’ın aylık doğal gaz ithalat faturasının 560 milyon dolardan 1.65 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.
RUSYA’DANİHRACAT YASAĞI
Rusya hükümeti, iç piyasadaki benzin arzını korumak amacıyla 1 Nisan 2026 tarihinden itibaren benzin ihracatını yasaklama kararı aldı. Yasak, 31 Temmuz 2026’ya kadar geçerli olacak.