Magazin
Moderator
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr –Sivil havacılık sektörü söz konusu olduğunda güvenlik ve bakım en önemli başlıklardan birisi oluyor. Havayolları, uçaklarının olası bir kazaya karışmaması için çok sayıda önleme başvuruyor olsa da bazı durumlarda alınan önlemler çaresiz kalabiliyor. Bu durumlardan birisi de sivil uçakların askeri müdahalelerle düşürülmesi. 2014 yılında Malezya Havayolları'na ait MH17 sefer sayılı uçak, Ukrayna üzerinde düşürüldü ve 298 kişi hayatını kaybetti. Benzer bir olay 2020 yılında İran’da yaşandı ve Tahran’dan kalkan Ukrayna Uluslararası Havayolları’na ait yolcu uçağı bir hava savunma füzesiyle vuruldu. Yaşanan olayda 176 kişi hayatını kaybetti. Bu olaylara ilişkin son örnek 2024 yılında Rusya’da yaşandı. Azerbaycan Hava Yolları’na ait yolcu uçağı, Rusya’nınGroznikentine iniş yapmaya çalıştığı sırada vuruldu. Vurulduktan sonra Hazar gölünü geçerek Kazakistan’a geçen uçak,AktauHavalimanı yakınlarında 62 yolcu ve 5 mürettebatıile birliktedüştü. Kaza sonucu iki pilot da dahil 38 kişi hayatını kaybetti, 29 yolcu ise sağ kurtuldu. Yaşanan bu olaylar birçok kişi için şoke edici olsa da ilk değildi. Sivil havacılık tarihinde geçmişte de askeri sistemlerle düşürülen sivil yolcu uçakları bulunuyor. Bu olayların başında da 3 Temmuz 1988’de ABD savaş gemilerinden ateşlenen füzelerle İran’a ait bir Airbus A300 tipi yolcu uçağının düşürülmesi geliyor. Peki, ABD ve İran arasındaki düşmanlıkta da önemli kırılma noktalarından birisi olan bu olaya ilişkin neler biliniyor?
Alıntı Metni
DUBAİ’YE GİTMEK İÇİN HAVALANDI
İran Hava Yolları'nın 655 sefer sayılı uçuşu, Tahran'dakiMehrabadUluslararası Havalimanı'nda başladı. Uçuşun sonlanacağı nokta, günümüzde de Orta Doğu’nun cazibe merkezlerinden birisi olan Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai şehriydi. UçağınMehrabad’dankalktıktan sonra İran’ınBanderAbbas şehrine inmesi ve buradaki yolcularını da alarak Dubai’ye gitmesi planlanmıştı. Seferde görev alacak olan uçak, ilk uçuşundan bir ay sonra, Nisan 1982'de IranAirfilosuna katılan bir Airbus A300'dü. Mürettebat sorunsuz bir uçuş olacağını tahmin ediyordu. Uçuşun ilk etabı tam da tahmin edildiği şekilde sorunsuz şekilde gerçekleşti. Tahran’dan havalanan uçak, yerel saatle 08:40’ta Bandar Abbas’a ulaştı.
Irak uçakları tarafından vurulan USS Stark
655 sefer sayılı uçuş, saat 10:17'de Bandar Abbas'tan havalandığında, uçakta 274’ü yolcu ve 16’sı mürettebat olmak üzere toplam 290 kişi bulunuyordu. Uçuşun sadece 28 dakika sürmesi planlandığı için, hava trafik kontrolü kalkıştan sonra uçağın yaklaşık 5 kilometrelik bir seyir yüksekliğine çıkması talimatını verdi. Uçağın yaklaşık 32 kilometre genişliğindeki A59 hava koridorunu kullanmasına izin verildi.
Alıntı Metni
SAVAŞ UÇAĞI OLDUĞUNU ‘DÜŞÜNDÜLER’
BanderAbbas şehrinden havalanan yolcu uçağı, 290 yolcusuyla sorunsuz şekilde havalandı ve Dubai’ye doğru seyretmeye başladı. Uçakla iletişim, kalkıştan kısa süre sonra yerel saatle 10:24’te kesildi. Uçak, ABD Donanmasının bölgede bulunan güdümlü füze kruvazörü USSVincennes’tenfırlatılan 2 füzeyle vurulmuştu. Füzelerle vurulan uçak patlamanın şiddetiyle havada parçalanarak denize düştü. Yaşanan olayda uçakta bulunan 66’sı çocuk 290 kişinin tamamı hayatını kaybetti. ABD Savunma Bakanlığı, ilk anda savaş gemisinin İran'a ait bir F-14 savaş uçağını hedef aldığını savundu ancak yolcu uçağının vurulduğu ortaya çıktıktan sonra füzelerin "yanlışlıkla" ateşlendiğini öne sürdü.
ABD donanması, olaya ilişkin yapılan soruşturmada, İran’a ait yolcu uçağının kalkış yaptığı Bandar Abbas Uluslararası Havalimanı'nda İran Hava Kuvvetleri’ne ait F-14 savaş uçakları da bulunuyordu. ABD’li yetkililer, bu uçakların ABD gemilerini vurabilecekMaverickfüzeleriyle donatıldığına inanıyordu ve yolcu uçağının vurulmasından bir gün önce İran savaş uçakları ve ABD savaş gemileri arasında çatışmayla sonuçlanma ihtimali olan temaslar yaşanmıştı. ABD’li yetkililere göre uçak kendisine yapılan hiçbir çağrıya cevap vermemişti ve bu sebeple bir savaş uçağı olduğu değerlendirilerek düşürülmüştü.
Alıntı Metni
İRAN HALA ÖZÜR BEKLİYOR
Yaşanan olay sırasında USSVincennes, İran suları içerisinde olduğu için Tahran, uçak tipi ne olursa olsun ABD gemisinin ateş etme yetkisi olmadığını açıkladı ve yaşanan olayı ‘kasıtlı saldırı’ olarak tanımladı. Dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan ise olayın "kasıtlı olmayan trajik hata" olduğunu savunarak hayatını kaybedenlerin ailelerine başsağlığı diledi. Reagan, yaptığı açıklamada özür dilemekten kaçındı. İki ülke arasında yapılan müzakerelerin ardından ABD’nin hayatını kaybeden kişilerin yakınlarına verilmek üzere İran’a61.8milyon dolar tazminat ödemesine karar verildi.
Uçağın vurulmasından 9 ay sonra, 10 Mart 1989'da William C. Rogers’ın eşiSharon, San Diego'da eşinin adına kayıtlı bir minibüsün içindeyken bombalı saldırıya uğradı ancak yara almadan kurtuldu. Saldırının İran uçağıyla bağlantılı olduğu yönünde şüpheler vardı ancak yapılan araştırmalar sonuçsuz kaldı. Gemi komutanı Rogers, görevi süresince başarılarından dolayı 1990'da "Liyakat Nişanı" ile ödüllendirildi.
Alıntı Metni